Choć kapelusze nie są już dziś niezbędnym elementem męskiej garderoby, zarówno formą, jak i funkcją wiele wnoszą do stylu. W przeciwieństwie do ogromnego wyboru kapeluszy na zimę tak naprawdę istnieje tylko jeden klasyczny letni kapelusz, który przetrwał próbę czasu: kapelusz panamski.
Kapelusz panamski to jasny, delikatnie tkany kapelusz ze słomy z południowoamerykańskiej palmy toquilla. Choć nazwa sugeruje, że ten słynny na całym świecie kapelusz pochodzi z Panamy, oryginalna panama zawsze powstawała w Ekwadorze. Tam jest lepiej znana jako „sombrero de paja toquilla” albo po prostu „kapelusz słomkowy”. Panama ma elegancki kształt, jest lekka i przewiewna, dlatego świetnie sprawdza się w upalne i słoneczne dni – i dlatego kapelusza panamskiego nie powinno zabraknąć w garderobie żadnego dżentelmena.
Historia kapelusza panamskiego
Kapelusze panamskie tka się w Ekwadorze od początku XVII wieku, kiedy noszono je i handlowano nimi lokalnie. W kolejnych stuleciach ta branża stale się rozwijała, a w XIX wieku kapelusze zaczęto eksportować z Ekwadoru do Europy, Ameryki i Azji. Podobno już w 1834 roku kupowali je tam górnicy, którzy w czasie gorączki złota wyruszali do Kalifornii przez Panamę – stąd myląca nazwa „kapelusze panamskie”. Ustna tradycja i nieustający napływ górników przez Panamę utrwaliły tę nazwę i popularność kapelusza, ale w USA kapelusz stał się szerzej znany dopiero wtedy, gdy Theodore Roosevelt został sfotografowany w kapeluszu panamskim podczas wizyty na budowie Kanału Panamskiego. W 1944 roku kapelusze panamskie były głównym towarem eksportowym Ekwadoru.
W XX wieku zainteresowanie letnimi kapeluszami panamskimi nie słabło, bo nosiły je gwiazdy filmowe, politycy i ważne postacie świata mody. Herkules Poirot, Robert Redford w „Wielkim Gatsbym” i Gregory Peck… to tylko niektóre z postaci, które nosiły ten słynny kapelusz.
Obecnie produkcja prawdziwych kapeluszy panamskich koncentruje się wokół miasta Cuenca w Ekwadorze, gdzie liczy się przede wszystkim ilość, a nie jakość. Duże firmy produkują kapelusze tysiącami i sprzedają je na całym świecie. Jeśli trafisz na kapelusz oznaczony jako „prawdziwy kapelusz panamski”, najpewniej pochodzi z jednej z fabryk w Cuence. Poza Cuencą tradycja ręcznego tkania kapeluszy panamskich wciąż jest żywa, a najbardziej znanym ośrodkiem ręcznej produkcji jest prawdopodobnie Montecristi. Wielu twierdzi, że najlepsze kapelusze panamskie pochodzą właśnie z tego miasteczka, ale do miana najlepszych producentów pretenduje też nadmorskie miasto Calle Pilé w zachodnim Ekwadorze.
Jak powstaje kapelusz panamski
Wszystkie kapelusze panamskie były pierwotnie tkane ręcznie z miejscowej słomy z palmy toquilla na pojedynczych formach. Jak w przypadku większości popularnych elementów garderoby, popyt na kapelusze doprowadził w końcu do industrializacji produkcji i dziś większość kapeluszy panamskich tka się maszynowo w nowoczesnych fabrykach. O ile fabryczna produkcja jest raczej mało ciekawa, o tyle ręczne tkanie jest fascynujące. To ginąca sztuka, którą warto docenić – w 2012 roku ręczne tkanie kapeluszy panamskich wpisano nawet na listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego UNESCO.
Proces zaczyna się od słomy, którą można znaleźć tylko w równikowych lasach deszczowych Ekwadoru. Podobnie jak w przypadku szlachetnych winorośli, najlepsze rośliny rosną w mikroklimacie idealnym dla toquilli. Serce rośliny, cogollo, to idealny materiał na młodą, delikatną słomę do wysokiej jakości kapeluszy panamskich.
Do wykonania jednego kapelusza może być potrzebnych kilkadziesiąt cogollos, a każde z nich zbiera się ręcznie z dziko rosnących roślin w lesie. Łodygi rośliny starannie rozdziela się ręcznie i przed suszeniem krótko gotuje. Po wysuszeniu włókna bieli się w dymie siarkowym, a następnie dzieli na jeszcze cieńsze źdźbła.
Tkanie zaczyna się od samego środka kapelusza – główki– a potem tka się po okręgu na zewnątrz. Do wyboru są splot w jodełkę „liso” i splot w romby „brisa”, ale ręczni tkacze wolą „liso” ze względu na elegantszy wygląd. Z powodów ekonomicznych duzi producenci wybierają splot brisa.
Gdy główka jest już wystarczająco duża, umieszcza się ją na trójnogu na wysokości pasa, zakończonym kapeluszniczym klockiem w kształcie główki. Gdy splot wychodzi poza krawędzie klocka, tkacz dokłada kilka kolejnych klocków i małą poduszkę. Następnie pochyla się nad trójnogiem z poduszką i ciężarem ciała przytrzymuje splot. To dosłownie praca pod obciążeniem. Utkanie jednego bardzo delikatnego kapelusza może trwać nawet kilka miesięcy; rekordowy czas wykonania najdelikatniejszego znanego kapelusza to 8 miesięcy. Gdy tkacz zbliża się do brzegu ronda, przekazuje niedokończony kapelusz kilku innym wprawnym rzemieślnikom do wykończenia. Najpierw jeden rzemieślnik kończy brzeg luźnym splotem wstecznym. Drugi dociąga ten splot. Trzeci odcina nadmiar słomy z brzegu. W przypadku bardzo delikatnych kapeluszy tę słomę się zachowuje, aby ewentualne naprawy wykonać z tej samej słomy. Potem kapelusze się pierze i bieli, po czym trafiają do czwartego rzemieślnika, który nasyca je siarką, żeby zmiękły. Na koniec kapelusze się wyrównuje i prasuje do postaci, która zaczyna przypominać gotowy kapelusz. Ostatni krok to blokowanie (czyli formowanie kapelusza na formie), które zwykle wykonuje jednak kupujący.
Jakość kapeluszy panamskich
O jakości kapelusza panamskiego decyduje wiele czynników, przede wszystkim słoma i splot.
- Słoma: pozyskuje się ją z włókien palmy toquilla i co do zasady im cieńsza, bardziej jednolita i równomierniej zabarwiona słoma, tym lepszy kapelusz.
- Splot: im gęstszy splot, tym lepszy kapelusz.
Kapelusze często dzieli się na „Montecristi fino” albo „Montecristi superfino”. Niektórzy producenci i sprzedawcy podają numerowane stopnie, np. 1–20, ale nie są to powszechnie uznane określenia. Mają rzekomo oznaczać delikatność splotu kapelusza panamskiego, ale niestety nie są jasno zdefiniowane, więc mogą służyć do zaciemniania lub zawyżania rzeczywistej jakości kapelusza. W praktyce te określenia i stopnie są używane równie myląco jak „super” numery w handlu tkaninami, więc nie pomagają w ocenie jakości kapelusza panamskiego. Zamiast polegać na niepewnych określeniach, lepiej po prostu policzyć sploty na cal kwadratowy.
Oprócz jakości słomy i splotu niektórzy biorą pod uwagę jeszcze jedno kryterium: liczbę koncentrycznych okręgów widocznych na szczycie, gdy kapelusz trzyma się pod słońce lub inne silne światło. Im więcej okręgów, tym wyższa jakość. Zwykle jednak liczenie splotów na cal kwadratowy daje dużo pewniejsze wyniki niż liczenie okręgów. Do codziennego noszenia kapelusz z 350–400 splotami na cal kwadratowy jest w zupełności wystarczający.
Najlepsze kapelusze panamskie
Najlepsze kapelusze mają ponad 2000–4000 splotów na cal kwadratowy, a wykonanie takiego arcydzieła zajmuje kapelusznikowi od czterech do ośmiu miesięcy. Biorąc pod uwagę ilość czasu potrzebną na stworzenie takiego dzieła sztuki, a także to, że ludzi, którzy potrafią tkać tak delikatnie, jest już tylko garstka, oczywiste jest, że kapelusze tej jakości nie będą tanie.
Style kapeluszy panamskich
Styl kapelusza panamskiego wyznaczają dwie główne cechy: kształt i wielkość ronda, ewentualnie główki. Choć wariantów kapeluszy jest nieskończenie wiele, oto kilka najczęstszych profili, które warto rozważyć.
Fedora
Jeśli chcesz uzyskać nowoczesny, a zarazem wciąż bardzo klasyczny wygląd, wybierz kapelusz panamski w kształcie fedory. Najbardziej tradycyjny wariant ma czarny otok z ripsu i skórzany potnik. Wersji fedory jest wiele, więc na pewno znajdziesz taką, która będzie Ci odpowiadać.
Optimo
Kształt Optimo był podstawowym profilem w pierwszej połowie XX wieku, ale swój urok i elegancję zachował do dziś. Ten styl o wyraźnie brytyjskim charakterze wyróżnia górny szew biegnący wzdłuż środka zaokrąglonej główki.
Planter
Kapelusz panamski w stylu planter ma zaokrągloną, uformowaną główkę i wydłużone rondo, które lepiej chroni przed słońcem. Ma bardzo charakterystyczny wygląd i jest bardzo praktyczny jako ochrona przed słońcem.
Golfowy
Ponieważ golf to sport uprawiany w ciepłe dni, powstał wariant zaprojektowany z myślą o golfistach. Golfowy kapelusz panama często ma po bokach uformowanej główki ażurowy, ozdobny splot, który poprawia przepływ powietrza.
Wskazówki przy zakupie kapelusza panamskiego
-Przed zakupem kapelusza panamskiego sprawdź kraj pochodzenia i materiał. O ile nam wiadomo, nazwa „kapelusz panamski” nie jest prawnie chroniona, więc kapeluszami panamskimi nazywa się też kapelusze w podobnym białym kolorze z tradycyjnym czarnym otokiem, nawet jeśli nie pochodzą z Ekwadoru.
-Kupuj u renomowanego sprzedawcy kapeluszy lub kapelusznika. Jeśli kapelusze to ich specjalność, powinni odpowiedzieć na wszystkie pytania o kraj pochodzenia, gęstość splotu itd. Jeśli nie – poszukaj innego źródła.
-Kieruj się jakością i trwałością, a nie ceną. Kup najlepszy prawdziwy kapelusz panamski, na jaki możesz sobie pozwolić, bo przy właściwej pielęgnacji posłuży Ci latami.
Do czego nosić kapelusz panamski?
Możesz go włożyć nawet do zwykłego stroju kąpielowego czy koszulki polo, bo jego głównym zadaniem jest ochrona głowy przed słońcem. To letni kapelusz, więc możesz go nosić naprawdę do wszystkiego, co masz w szafie. To prawdopodobnie najbardziej uniwersalny kapelusz, jaki kiedykolwiek będziesz mieć.
* Swobodne tłumaczenie – źródło https://www.gentlemansgazette.com/panama-hat/
